سقوط 41 درصدی تولید نفت خلیج فارس/ شوک نفتی از تولید به انتقال رسید

به گزارش مشرق، بازار جهانی نفت در سال 2026 وارد یکی از پرنوسان ترین دوره های خود شده است؛ دوره ای که اگرچه اختلال اولیه در تولید نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس تا حد زیادی کاهش یافته، اما گسترش دامنه درگیری ها به مسیرهای جدید انتقال و صادرات نفت، بار دیگر ریسک کمبود عرضه و جهش قیمت ها را افزایش داده است.

بر اساس گزارش «Econovis»، تولید نفت منطقه خلیج فارس پس از سقوط شدید در ماه های ابتدایی جنگ، از ماه مه روندی تدریجی برای بازگشت را آغاز کرد، اما این روند در ماه سپتامبر با گسترش درگیری ها به دریای سرخ و آسیب به زیرساخت های صادراتی عربستان با تهدید جدیدی مواجه شد.

جهش قیمت نفت از 70 تا 146 دلار

شوک نفتی سال 2026 در اواخر فوریه شدت گرفت؛ زمانی که قیمت سبد نفتی اوپک از حدود 70 دلار در هر بشکه به سرعت افزایش یافت.

طبق این گزارش، قیمت سبد مرجع اوپک در فاصله کوتاهی تقریباً دو برابر شد و در 19 مارس ( 29 اسفند ماه) به 146 دلار در هر بشکه رسید. حملات به زیرساخت های انرژی ایران و اختلال در تردد نفتکش ها از تنگه هرمز، نگرانی ها درباره کاهش شدید عرضه جهانی را تشدید کرد.

پس از آتش بس ماه ژوئن و تفاهم میان آمریکا و ایران، قیمت نفت تا حدود 84 دلار کاهش یافت، اما تشدید تنش های کشتیرانی در ماه ژوئیه بار دیگر قیمت را به محدوده 103 دلار رساند.

این روند در ماه اوت موقتاً معکوس شد و قیمت نفت به حدود 77 دلار کاهش یافت، اما در سپتامبر و همزمان با تشدید جنگ نفتکش ها، قیمت ها مجدداً صعودی شدند؛ به گونه ای که قیمت نفت در 10 سپتامبر به حدود 115 دلار در هر بشکه رسید.

نمودار مربوط به نوسان قیمت نفت از حدود 70 دلار تا سقف 146 دلار و سپس افت و بازگشت مجدد آن

تولید نفت خلیج فارس 41 درصد سقوط کرد

در بخش عرضه، شدت شوک اولیه بسیار قابل توجه بود. مجموع تولید نفت خام 6 تولیدکننده خلیج فارس از 24.4 میلیون بشکه در روز در فوریه 2026 به 14.4 میلیون بشکه در روز در ماه مه کاهش یافت؛ یعنی تولید منطقه طی تنها سه ماه حدود 41 درصد افت کرد.

با این حال، از ماه مه روند بازگشت تولید آغاز شد. تولید کشورهای مورد بررسی در ژوئیه به 19 میلیون بشکه در روز و در اوت به 19.4 میلیون بشکه در روز رسید. با وجود این بهبود، تولید نفت منطقه همچنان حدود 16 درصد پایین تر از متوسط سال 2025 قرار داشت. بنابراین بازگشت تولید به معنای بازگشت کامل بازار به شرایط پیش از جنگ نبود.

نمودار کاهش تولید کشورهای خلیج فارس از 24.4 به 14.4 میلیون بشکه در روز و سپس احیای آن تا 19.4 میلیون بشکه

ایران بیشترین افت تولید را تجربه کرد

اختلال عرضه در کشورهای منطقه یکسان نبود و ایران بیش از سایر تولیدکنندگان با کاهش تولید مواجه شد.

بر اساس داده های ارائه شده در گزارش، تولید نفت ایران در اوت حدود 36 درصد پایین تر از متوسط سال 2025 قرار داشت. عربستان سعودی و کویت نیز با افت 23 درصدی و عراق با کاهش 16 درصدی تولید نسبت به متوسط سال قبل مواجه شدند.

در مقابل، امارات متحده عربی و عمان تنها تولیدکنندگانی بودند که تولید آنها در اوت از متوسط سال 2025 بالاتر قرار گرفت؛ تولید امارات 21 درصد و عمان 19 درصد بیشتر از متوسط سال گذشته گزارش شده است.

تولید نفت ایران نیز از متوسط 3.2 میلیون بشکه در روز در سال 2025 به حدود 2.1 میلیون بشکه در روز در ژوئیه 2026 کاهش یافت؛ موضوعی که به طور مستقیم بر صادرات نفت ایران اثر گذاشته است.

کاهش 56 درصدی نفت متوقف شده در خلیج فارس

همزمان با احیای تولید، حجم تولید نفت متوقف شده یا Shut-in نیز کاهش محسوسی پیدا کرد. تولید متوقف شده در کشورهای حاشیه خلیج فارس که در ماه مه به 8.9 میلیون بشکه در روز رسیده بود، در ماه اوت به 3.9 میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ یعنی حدود 56 درصد افت نسبت به اوج ماه مه.

این روند البته میان کشورها متفاوت بود. مجموع تولید متوقف شده عراق، کویت، عمان و بحرین نسبت به اوج ماه مه 73 درصد کاهش یافت. در عربستان و امارات نیز این رقم 57 درصد پایین آمد. اما روند ایران برخلاف سایر کشورهای منطقه بود و تولید متوقف شده ایران در همین دوره 19 درصد افزایش پیدا کرد؛ موضوعی که گزارش آن را به تشدید محدودیت های صادرات نفت ایران نسبت می دهد.

نمودار مربوط به کاهش Shut-in نفت خلیج فارس از 8.9 به 3.9 میلیون بشکه در روز

سهم اختلال خلیج فارس از بازار جهانی نصف شد

اهمیت شوک نفتی خلیج فارس تنها به حجم نفت از دست رفته محدود نبود؛ زیرا این منطقه سهم بسیار بالایی در صادرات جهانی نفت دارد. در ماه مه، میزان تولید متوقف شده در خلیج فارس معادل 19.9 درصد صادرات جهانی نفت خام و 11.9 درصد کل تولید نفت جهان بود.

با احیای تدریجی تولید، این نسبت در ماه اوت به 8.7 درصد صادرات جهانی و 5.2 درصد تولید جهانی کاهش یافت. به این ترتیب، اگرچه اختلال نفتی منطقه نسبت به اوج بحران بیش از نصف کاهش پیدا کرده است، اما همچنان اختلال در این منطقه اثر بیشتری بر تجارت جهانی نفت نسبت به سهم آن از تولید جهانی دارد؛ چراکه کشورهای خلیج فارس نقش مهمی در صادرات نفت خام جهان ایفا می کنند.

نمودار مقایسه سهم تولید متوقف شده خلیج فارس از صادرات جهانی و تولید جهانی؛ به ویژه مقایسه اوج ماه مه با وضعیت اوت

بازگشت شوک نفتی از مسیرهای جدید

بهبود تولید نفت خلیج فارس در ماه اوت این تصور را ایجاد کرد که شوک عرضه در حال فروکش کردن است، اما در سپتامبر ماهیت بحران تغییر کرد.

طبق گزارش Econovis، درگیری ها از تنگه هرمز به مناطق دیگری از شبکه انتقال نفت گسترش یافت. نیروهای همسو با ایران در سواحل دریای سرخ و مناطق پیرامون باب المندب مواضع راهبردی را در اختیار گرفتند و همزمان حمله به خط لوله شرق به غرب عربستان، فعالیت این مسیر صادراتی را با اختلال مواجه کرد.

اهمیت خط لوله شرق به غرب عربستان در این است که این زیرساخت به عنوان مسیر جایگزین برای صادرات نفت و کاهش وابستگی به تنگه هرمز طراحی شده است. بنابراین، حتی در شرایطی که تولید نفت منطقه در حال بازیابی بود، گسترش جنگ به مسیرهای حمل ونقل و زیرساخت های صادراتی بار دیگر ریسک عرضه را افزایش داد.

در نتیجه، قیمت نفت که در اوایل اوت تا حدود 77 دلار کاهش یافته بود، در ماه سپتامبر بار دیگر از 100 دلار عبور کرد و سبد مرجع اوپک در 10 سپتامبر به حدود 115 دلار در هر بشکه رسید.

تصویر یا نموداری که گسترش جغرافیایی بحران از تنگه هرمز به باب المندب و خط لوله شرق به غرب عربستان را نشان می دهد

شوک نفتی 2026؛ بحران تولید یا بحران انتقال؟

داده های این گزارش نشان می دهد شوک نفتی سال 2026 را نمی توان صرفاً با کاهش تولید نفت توضیح داد. بخش قابل توجهی از افت تولید اولیه در کشورهای خلیج فارس تا ماه اوت جبران شده و میزان نفت متوقف شده نیز نسبت به اوج ماه مه بیش از نصف کاهش یافته است.

با این حال، گسترش درگیری ها به مسیرهای انتقال نفت، تنگه ها و زیرساخت های صادراتی، ریسک جدیدی ایجاد کرده است؛ ریسکی که حتی در صورت ادامه روند احیای تولید می تواند بازار جهانی نفت را تحت فشار قرار دهد. به این ترتیب، مسئله اصلی بازار نفت در مرحله جدید جنگ، تنها «چقدر نفت تولید می شود» نیست، بلکه این پرسش نیز اهمیت پیدا کرده است که چه مقدار از نفت تولیدشده می تواند با امنیت و بدون اختلال به بازارهای جهانی برسد.

بر همین اساس، گزارش Econovis نتیجه می گیرد که کاهش اختلال در تولید نفت خلیج فارس به معنای پایان شوک نفتی 2026 نیست؛ بلکه جغرافیای ریسک از اختلال مستقیم در تولید به سمت تهدید مسیرهای صادرات و حمل ونقل نفت تغییر کرده است.